Ustroński Uniwersytet Trzeciego Wieku przygotował dla wszystkich zainteresowanych prelekcję wygłoszoną przez notariusza Piotra Szalbóta prowadzącego kancelarię notarialną w Ustroniu, a tematyką były: spadki, testamenty, umowy dożywocia i darowizny.
Gości powitała kierująca UTW Danuta Koenig i zapowiedziała, że seniorzy działają w ramach programu unijnego „Drobne zmiany, wielkie przemiany”, więc zaprosiła Kingę Duraj z Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa, by omówiła temat wymiany starych źródeł ciepła w budynkach mieszkalnych na nowe systemy grzewcze, na które można składać wnioski o dofinansowanie w Urzędzie Miasta. Są to: kotły gazowe kondensacyjne, ogrzewanie elektryczne, pompy ciepła i kotły na biomasę.
Notariusz rozpoczął od informacji, że nie da się dziedziczyć majątku spadkodawcy, nie ponosząc odpowiedzialności za jego długi. W naszym prawodawstwie są dwa sposoby dziedziczenia: testamentowe i ustawowe, gdy nie został sporządzony testament. Można też wykonać pewne dyspozycje na przykład bankowe, że określona kwota nie wejdzie do masy
spadkowej, a zostanie wypłacona wskazanej osobie bez czekania na postępowanie spadkowe. Wystarczy wówczas akt zgonu i bank wypłaca pieniądze.
Jeżeli nie spisze się testamentu, to wtedy następuje dziedziczenie ustawowe. W pierwszej grupie jest małżonek (który dostaje nie mniej niż ¼ spadku) razem z dziećmi (które otrzymują po równo) lub w razie wcześniejszej śmierci dziecka z jego dziećmi. Drugą grupą są rodzice, a jeśli rodzice nie żyją, to rodzeństwo. Jeżeli jest bezdzietne małżeństwo, to
małżonek dziedziczy tylko połowę spadku, a drugą połowę rodzice zmarłego, a potem rodzeństwo.
Testament własnoręczny (holograficzny) musi być w całości spisany i podpisany przez testatora. Nie jest on spisywany w obecności świadków. W testamencie można zawrzeć też dodatkowe postanowienia, które nie są obowiązkowe, ale mogą realizować ostatnią wolę danej osoby. Testator może w dowolnej chwili zmienić lub całkowicie odwołać spisaną
przez siebie ostatnią wolę. W przypadku testamentu własnoręcznego wystarczające będzie jego zniszczenie, jeśli chcemy go odwołać. Testament spisywany przed urzędnikiem gminnym (alograficzny) w obecności świadków jest coraz rzadziej stosowany, natomiast testament notarialny jest spisywany bez udziału innych osób w kancelarii tylko w obecności notariusza.
Spisanie testamentu i dokonanie tym samym zmiany porządku dziedziczenia ustawowego, może się wiązać z koniecznością zapłaty zachowku na rzecz osób, które zostały pominięte (małżonek, zstępni, rodzice). Zachowek ma za zadanie ochronić członków najbliższej rodziny zmarłego przed całkowitym wyeliminowaniem ich z podziału majątku po spadkodawcy.
Darowizna to inaczej nieodpłatne przekazanie danego składnika majątku na rzecz drugiej osoby. Podczas tej czynności rodzi się obowiązek podatkowy w postaci podatku od spadków i darowizn. Konieczność jego zapłacenia zniechęca często do przekazywania majątku tym sposobem. Darowizna w najbliższej rodzinie dla osób z zerowej grupy podatkowej uprawnia do zupełnego zwolnienia z podatku.
Umowa o dożywocie przenosi prawo własności nieruchomości w zamian za dożywotnie utrzymanie dotychczasowego właściciela nieruchomości. Jest zawierana pomiędzy dożywotnikiem (dotychczasowym właścicielem nieruchomości) oraz obowiązanym (nowym właścicielem nieruchomości). W zamian za otrzymanie nieruchomości w formie aktu notarialnego, obowiązany powinien przyjąć dożywotnika jako domownika oraz dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału. Umowa dożywocia jest coraz bardziej popularna ze względu na możliwość uniknięcia zapłaty zachowku, czyli uprawnienia do otrzymania pieniędzy od spadkodawcy, który pomija lub obdaruje innych krewnych.
Żeby pozbawić kogoś nie tylko możliwości dziedziczenia, ale też prawa do zachowku, spadkodawca może w testamencie wydziedziczyć swojego spadkobiercę ustawowego. Nie można tego robić jednak dowolnie. Aby wydziedziczenie było skuteczne, muszą po stronie wydziedziczonego wystąpić konkretne przyczyny wymienione w Kodeksie cywilnym. Możliwe jest również zawarcie umowy o zrzeczenie się dziedziczenia lub zrzeczenie się zachowku.
Aby ostatnia wola zmarłego weszła w życie konieczne jest przeprowadzenie oficjalnego postępowania spadkowego. Legitymowanie się samym dokumentem testamentu jest niewystarczające, aby stwierdzić, że ktoś na pewno jest spadkobiercą. Oficjalne potwierdzenie prawa do spadku po śmierci spadkodawcy jest możliwe albo u notariusza (akt poświadczenia dziedziczenia) albo w sądzie (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku).
Lidia Szkaradnik