W ostatnim czasie sprawa budynku przedszkola w Lipowcu wzbudza żywe dyskusje. Przy tej okazji zwrócono się do mnie z zapytaniem o okoliczności jego powstania. Dzięki kwerendzie źródeł ustaliłam dokładną datę dzienną oraz szczegóły budowy. Zacznę jednak od początku. Stara parafialna szkoła w Lipowcu mieściła się w murowanym budynku dawnego sierocińca jezuickiego, wzniesionego w 1735 r. Warto przy tym podkreślić, iż lipowiecki sierociniec był najstarszą placówką edukacyjną w obecnych granicach naszej miejscowości. Gmina Lipowiec powołała stanowisko nauczyciela już w 1795 r., a zlokalizowana w dawnym sierocińcu szkoła dysponowała jedną izbą lekcyjną oraz mieszkaniem dla nauczyciela z oborą pod jednym dachem. Panowała ciasnota, dzieci przybywało, dlatego też grono nobliwych członków lipowieckiej społeczności 11 kwietnia 1892 r. rozpoczęło zebrania, zmierzające do powstania nowej szkoły, konstytuując prowizoryczny zarząd szkolny oraz zbierając deklaracje i datki. Kluczową w sprawie stała się decyzja jednego z największych lipowieckich gospodarzy – Jerzego Janika. Jak informuje nas czasopismo Nowy Czas, Janik zaoferował wówczas pod budynek i ogród szkolny 400 sążni kwadratowych swego gruntu (ok. 14 a). Z kolei Jan Pasterny obiecał drewno dębowe ze swego lasu, a Jerzy Szarzec, Paweł Janik, Paweł Sikora i Paweł Czyż zobowiązali się swymi końmi dowozić materiał na miejsce budowy. Inicjatywa ta pozwoliła zabiegać o zgodę na budowę szkoły u władz wyższych. Zbiórki i starania trwały kilka lat,
datki ofiarowali nie tylko mieszkańcy, ale również Sejm Śląski (chodzi o Sejm Krajowy w Opawie), Stowarzyszenie Gustawa Adolfa oraz inne instytucje. W 1898 r. w radzie szkolnej aktywnie działali: Jan Kunz – przełożony Gminy Lipowiec, Józef Jiřik – proboszcz, Jerzy Janik, Paweł Krysta – kierownik starej szkoły, Jerzy Nowak, Józef Krysta, Józef Paszek, a od 27 stycznia 1901 r. dołączył do tego grona Jan Kozieł. Wreszcie, 2 kwietnia 1898 r., fojt Jan Kunc rozpisał ofertę na budowę piętrowego budynku szkolnego w Lipowcu, zawierającą preliminarz kosztów, oczekując ofert do dnia 20 kwietnia. Roboty ruszyły już w kwietniu tego samego roku, zaś dnia 12 lutego 1899 r. nową placówkę edukacyjną oddano do użytku. Akt poświęcenia był bardzo uroczysty, dziatwa szkolna udała się najpierw do swej starej szkoły, skąd przeszła z kierownikiem Pawłem Krystą na Mszę św. do kościoła. Po jej zakończeniu procesja wraz z orkiestrą wyruszyła „z muzyką do nowej wspaniale wybudowanej szkoły, z Wiel. ks. proboszczem na czele. Po poświęceniu przemówił w szkole najprzód przełożony gminy, następnie ks. proboszcz, a nareszcie jeden z uczniów. Mowy te były piękne i do głębi wzruszające. Następnie wróciła procesya do kościoła, gdzie odśpiewano „Te Deum laudamus” i na tem zakończyła się ta piękna uroczystość” – relacjonowała Gwiazdka Cieszyńska. Paweł Krysta, urodzony w Lipowcu, od 1876 r. był kierownikiem i nauczycielem w starej szkole. Zmarł 27 stycznia 1901 r. i został pochowany na starym lipowieckim cmentarzu. Po jego śmierci funkcję kierownika nowej szkoły ludowej przez 33 lata pełnił Jan Kozieł z Lipowca. W roku szkolnym 1899/1900 było w Lipowcu 193 dzieci w wieku szkolnym, z czego 168 faktycznie do tejże placówki uczęszczało. Różnica ta wynikała z obowiązków w domu i gospodarstwie oraz zaniedbań rodziców i opiekunów.
Alicja Michałek,
Muzeum Ustrońskie
