W ubiegłym roku, o tej samej porze, podsumowywaliśmy wydanie publikacji „Śladami ofiar tragedii 9 listopada 1944 roku. W 80. rocznicę Krwawego Czwartku” oraz premierę filmu poświęconego temu wydarzeniu. Tym razem przyszedł czas na omówienie inicjatyw związanych z uczczeniem kolejnej, 81. rocznicy rozstrzelania 35 mieszkańców miasta.
Wszystko rozpoczęło się podczas styczniowego zebraniu Rady Muzeum, kiedy to z naszej inicjatywy narodził się pomysł wykonania tablicy pamiątkowo-informacyjnej jej wyeksponowania na terenie Muzeum Ustrońskiego. Celem przedsięwzięcia było krótkie przedstawienie okoliczności tragedii, przybliżenie sylwetek 35 ofiar, a przede wszystkim – po ponad ośmiu dekadach – zaprezentowanie w przestrzeni publicznej ich wizerunków. Z wstępną koncepcją zwróciliśmy się do dyrekcji oraz pracowników muzeum – Alicji Michałek i Kamila Podżorskiego, z którymi od dłuższego czasu owocnie współpracujemy. W imieniu Stowarzyszenie Miłośników Kuźni Ustroń sporządzili oni wniosek i pozyskali dofinansowanie na realizację zadania w ramach programu „Działaj lokalnie”. Dzięki zaangażowaniu krewnych ofiar oraz lokalnych pasjonatów historii udało się zgromadzić fotografie mieszkańców Ustronia, którzy w 1944 roku stracili życie. Podczas prac nad materiałami odkrywane były nowe, dotąd nieznane fakty. Całemu przedsięwzięciu towarzyszyły ogromne emocje. Prowadzono rozmowy z osobami posiadającymi wiedzę na ten temat, a także przeprowadzono eksploracje terenowe, które pozwoliły ustalić dokładniejsze miejsca straceń. Nie udało się niestety dotrzeć do fotografii wszystkich osób – przy ich nazwiskach pozostawiono puste miejsca, czekające na uzupełnienie w przyszłości. Efektem naszej wspólnej pracy jest tablica pamiątkowa, zawieszona na jednym z budynków wchodzących w skład Muzeum Ustrońskiego, na zachodniej ścianie, w pobliżu zabytkowych pras i młotów kuźniczych. Uroczyste odsłonięcie tablicy nastąpiło 9 listopada br. w obecności rodzin ofiar, władz miasta, radnych oraz mieszkańców. Wiele osób ze wzruszeniem spoglądało na twarze tych, którzy zginęli 81 lat temu – często swoich rodziców, dziadków, pradziadków lub innych bliskich. W takich chwilach szczególnie wyraźnie czuje się, jak bardzo ta pamięć jest nadal żywa. Daje nam to poczucie, że nasza praca miała sens, tym bardziej że 33 spośród 35 rozstrzelanych nie posiada własnego nagrobka, a miejsce złożenia ciał do dziś pozostaje nieznane.
W ramach projektu ,,Ocalmy od zapomnienia ofiary nazistowskiej zbrodni 9 listopada 1944 roku w Ustroniu” powstaje również drugie, rozszerzone wydanie zeszłorocznej publikacji. Zostanie ono uzupełnione o nowe informacje, mapę, fotografie ofiar, dokumentów oraz miejsc pamięci. Broszura jest w trakcie opracowywania. Dziękujemy wszystkim osobom, które przyczyniły się do realizacji inicjatywy, w szczególności Alicji Michałek i Kamilowi Podżorskiemu za intensywną pracę i realizację projektu, dyrektor Muzeum Ustrońskiego Magdalenie Lupinek za akceptację pomysłu i zgodę na umieszczenie tablicy, Grzegorzowi Kubieniowi za pomoc techniczną. Wdzięczni jesteśmy również rodzinom ofiar za współpracę oraz życzliwe przyjęcie tej inicjatywy. Niech to miejsce pozostanie przestrzenią pamięci, refleksji i cichej obecności tych, których już z nami nie ma.
Magdalena Dziendziel,
Mikołaj Haratyk
(Rada Muzeum)