„Polski Alarm Smogowy opublikował dane dotyczące realizacji programu Czyste Powietrze w poszczególnych gminach za 2025 rok. Przygotowane zestawienie przedstawia relację liczby złożonych wniosków do liczby budynków jednorodzinnych w danej gminie. Liczba wniosków składanych do tego programu świadczy między innymi o tempie likwidacji „kopciuchów” w gminach i, tym samym, o poprawie jakości powietrza.” – czytamy w komunikacie PAS.
Dalej Alarm Smogowy podaje, że w rankingu od początku wygrywa mazowiecki Lutocin, w którym na 1060 domów jednorodzinnych złożono aż 483 wnioski. Na podium znalazła się też podkrakowska gmina Igołomia-Wawrzeńczyce i leżące pod Rybnikiem gminy Radlin i Jejkowice, gdzie liczba wniosków sięga prawie połowy wszystkich domów jednorodzinnych. Gminy z województwa śląskiego zawsze zajmują wysokie pozycje w rankingu, w najnowszym w pierwszej trzydziestce znalazło się 15 gmin z naszego województwa. Wśród gmin powiatu cieszyńskiego przoduje Istebna, która uplasowała się na 7. miejscu w kraju. W zeszłym roku w tej gminie złożono 139 wniosków o wymianę nieekologicznego źródła ciepła.
Przykład Istebnej przywołał prezes Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Mateusz Pindel podczas rozmowy, jaką przeprowadziliśmy w ustrońskim ratuszu. Prezes WFOŚiGW przyjechał porozmawiać z burmistrzem Pawłem Sztefkiem i radnymi na zaproszenie przewodniczącego Rady Miasta Michała Kuboka. Prezes Pindel zwrócił uwagę, że Gmina Istebna przyjęła na siebie rolę operatora Programu Czyste Powietrze i dzięki temu mieszkańcy mogą załatwić wszystkie formalności na miejscu oraz liczyć na wsparcie przy przeprowadzeniu całego procesu. Takie ułatwienia przekładają się na wyniki walki z niską emisją. Korzystają mieszkańcy Trójwsi, ale też gmina ponieważ WFOŚiGW płaci do jej kasy 1.700 zł za każdy zrealizowany wniosek. Ich liczba przekroczyła 120, co daje kwotę 204 tys. zł.
W rankingu Polskiego Alarmu Smogowego znajdziemy inne gminy powiatu cieszyńskiego, ale na bardzo odległych miejscach. Drugi po Istebnej jest Hażlach, który zajął 984 miejsce (złożono 25 wniosków), Kolejne miejsca zajęły samorządy: 1206. Wisła (26 wniosków), 1252. Ustroń (32 wnioski), 1273. Zebrzydowice (27 wniosków), 1369. Chybie (18 wniosków), 1546. Skoczów (35 wniosków), 1605. Goleszów (23 wnioski), 1676. Strumień (20 wniosków), 1863. Dębowiec (8 wniosków), 1916. Brenna (25 wniosków), 2108. Cieszyn (17 wniosków). Co ciekawe, fakt, że gmina pełni rolę operatora nie przekłada się bezpośrednio na wyniki, bo oprócz Istebnej rolę tę pełni Skoczów i Strumień.
Zapytaliśmy prezesa WFOŚiGW, ile pieniędzy zostało wypłaconych mieszkańcom województwa śląskiego od momentu uruchomienia Programu Czyste Powietrze i dowiedzieliśmy się, że:
– Program jest wdrażany w naszym województwie od 2018 roku i na przestrzeni tych siedmiu lat wpłynęło do naszego Funduszu ponad 148 tys. wniosków na kwotę 4 miliardów złotych. Otrzymaliśmy 129 tys. wniosków o płatność za zrealizowane inwestycje i wypłaciliśmy już 2 miliardy 100 milionów zł, za które mieszkańcy wymienili nieefektywne źródła ciepła i przeprowadzili termomodernizację budynków, dzięki czemu systematycznie ograniczamy niską emisję. Walka o czyste powietrze trwa, będzie trwała i zachęcam do korzystania z Programu.
Mateusz Pindel ustosunkował się też do wielu negatywnych informacji o oszukanych mieszkańcach przez firmy, powołujące się na Program Czyste Powietrze.
– Zdaję sobie sprawę z tych nieprawidłowości i ubolewam nad tym, ale odcinamy ten etap grubą kreską i zwiększamy bezpieczeństwo beneficjentów Programu. Sprawami, w których przekroczone zostały granice prawa, zajmują się organy ścigania – powiedział prezes i dodał: – WFOŚiGW dodatkowo podpisał umowę z izbą adwokacką, która wspiera osoby poszkodowane. To jest kolejny element wsparcia mieszkańców, który wprowadziliśmy jako pierwsi w kraju. Otworzyliśmy bezpłatny punkt dla naszych beneficjentów i już blisko 200 osób skorzystało z porad prawnych. Dzięki temu mieszkańcy nie są pozostawieni sami sobie w trudnej sytuacji. Nie chciałbym jednak, żeby negatywne informacje przeważały, zwłaszcza że od 31 marca zeszłego roku Program został zmodernizowany i skierowany na nowe tory zwłaszcza pod kątem wsparcia najuboższych mieszkańców. I tutaj docieramy do kwestii bardzo dużej roli gmin, bo w podwyższonym i najwyższym progu dofinansowania, z którego mogą korzystać osoby z najniższymi dochodami, gmina posiadająca status operatora pełni rolę opiekuna, anioła stróża, który pomaga przy realizacji Programu.
Następnie prezes Pindel wyjaśnił, w czym konkretnie może pomóc gmina, pełniąca funkcję operatora i okazuje się, że w całym procesie. Operator programu Czyste Powietrze zapewnia uczestnikom pełne wsparcie – od momentu podjęcia decyzji o realizacji inwestycji, przez cały proces inwestycyjny, aż do zakończenia projektu i rozliczenia dotacji. Dzięki przystąpieniu do programu operatorów, gmina zapewnia mieszkańcom możliwość pozyskania najwyższego wsparcia w programie oraz prefinansowania.
Jednym z priorytetów nowego programu Czyste Powietrze, który zapewnia dofinansowanie do termomodernizacji domów i wymiany pozaklasowych kotłów grzewczych, jest ukierunkowanie pomocy na osoby zagrożone ubóstwem energetycznym. To dla nich wprowadzony został system operatorów, którzy pomogą przejść przez cały proces pozyskiwania i rozliczania dotacji. Rola gmin jako operatorów jest kluczowa, bo to one są najbliżej mieszkańców i posiadają wiedzę, kto najbardziej potrzebuje tej pomocy – mogą zachęcić do skorzystania z dotacji, a jednocześnie chronić mieszkańców przed nieuczciwymi praktykami. Wsparcie w roli operatora ma na celu pomoc szczególnie osobom starszym i ubogim, które mogą być narażone na nieuczciwych wykonawców i mają trudności w korzystaniu z technologii. Osoby zagrożone ubóstwem energetycznym mogą otrzymać do 100 proc. dofinansowania kosztów netto na termomodernizację domu i wymianę pozaklasowego kotła, tzw. kopciucha.
Na razie Ustroń nie jest operatorem Programu Czyste Powietrze i stąd wizyta prezesa WFOŚiGW, który powiedział:
– Będę chciał przekonać pana burmistrza i radę miejską, aby do takiej roli operatora przystąpiły, bo jest to z korzyścią dla mieszkańców. Tylko trzy samorządy z terenu powiatu cieszyńskiego są operatorami Czystego Powietrza, a jest to Istebna, Skoczów i Strumień. Natomiast korzyści są duże i dla mieszkańców, i dla gmin. Należą do nich: zapewnienie mieszkańcom wsparcia w pozyskaniu dotacji na najwyższym i podwyższonym poziomie dofinansowania oraz przy prefinansowaniu, dodatkowe wynagrodzenie finansowe za skuteczne działania operatorskie, pakiet dedykowanych szkoleń, możliwość tworzenia systemu operatorów wraz z NFOŚiGW i WFOŚiGW oraz jego ulepszania, wzmocnienie znaczenia gmin w programie, szybsze tempo wymiany nieefektywnych źródeł ciepła, większy wpływ na ochronę mieszkańców przed nieuczciwymi praktykami.
Monika Niemiec